Rất nhiều nhà quản lý đang chật vật khi đội ngũ làm việc không hiệu quả, thiếu sự chủ động và tỷ lệ nghỉ việc gia tăng. Vấn đề đôi khi không nằm ở năng lực chuyên môn của nhân viên, mà thường xuất phát từ chính khả năng dẫn dắt của người đứng đầu. Bài viết này từ CEO360 sẽ phân tích sâu về khái niệm, những kỹ năng lãnh đạo cốt lõi và cung cấp lộ trình thực chiến giúp các nhà quản lý biến những thách thức này thành cơ hội tăng trưởng đột phá cho doanh nghiệp.
Kỹ năng lãnh đạo là gì?
Kỹ năng lãnh đạo là tập hợp các năng lực giúp cá nhân truyền cảm hứng, định hướng và tạo động lực cho đội ngũ hướng tới mục tiêu chung. Khác với việc chỉ đạo mệnh lệnh, lãnh đạo thực sự là nghệ thuật kết nối con người với tầm nhìn, biến ý tưởng thành hành động và xây dựng văn hóa làm việc bền vững.
Tại Việt Nam, kỹ năng này càng trở nên quan trọng khi doanh nghiệp phải đối mặt với thách thức kép: vừa duy trì tốc độ tăng trưởng, vừa chuyển đổi mô hình kinh doanh truyền thống sang nền tảng công nghệ.
Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), 68% doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam gặp khó khăn trong quản trị nhân sự do thiếu năng lực lãnh đạo chuyên nghiệp.
Tại sao kỹ năng lãnh đạo quản lý là yếu tố sống còn của doanh nghiệp?
Sự thành bại của một doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào sản phẩm hay chiến lược, mà phần lớn được quyết định bởi chất lượng của đội ngũ lãnh đạo. Năng lực này tác động sâu sắc đến mọi khía cạnh của tổ chức.
Tác động trực tiếp đến sự gắn kết của nhân viên
Một nghiên cứu của Gallup cho thấy 70% sự khác biệt trong mức độ gắn kết của nhân viên đến từ người quản lý trực tiếp. Một nhà lãnh đạo xuất sắc biết cách tạo ra một môi trường làm việc tích cực, nơi nhân viên cảm thấy được lắng nghe, được công nhận và có cơ hội phát triển. Điều này trực tiếp làm giảm tỷ lệ nghỉ việc và tăng lòng trung thành.
Thúc đẩy hiệu suất và khả năng đổi mới sáng tạo
Nhà lãnh đạo không chỉ giao việc, họ còn khơi dậy tiềm năng. Bằng cách đặt ra những mục tiêu thách thức nhưng khả thi và trao quyền cho đội ngũ, họ khuyến khích sự sáng tạo và tinh thần dám thử sai. Khi nhân viên được tin tưởng, họ sẽ chủ động tìm kiếm những giải pháp đột phá để cải thiện hiệu suất công việc.
Xây dựng văn hóa doanh nghiệp vững mạnh
Văn hóa doanh nghiệp chính là “tính cách” của một tổ chức, và người lãnh đạo là kiến trúc sư trưởng. Những hành động, quyết định và giá trị mà nhà lãnh đạo thể hiện hàng ngày sẽ định hình nên văn hóa chung. Một nền văn hóa mạnh, dựa trên sự tin tưởng và minh bạch, là tài sản vô giá giúp doanh nghiệp thu hút và giữ chân nhân tài.
7 kỹ năng lãnh đạo quản lý cốt lõi mà mọi nhà quản lý cần trang bị
Đây là những năng lực cốt lõi giúp một nhà quản lý chuyển mình thành một nhà lãnh đạo thực thụ, có khả năng dẫn dắt đội ngũ vượt qua mọi thách thức.
1. Kỹ năng hoạch định và tư duy chiến lược
Đây là khả năng nhìn xa hơn những công việc hàng ngày để xác định hướng đi cho cả đội nhóm và tổ chức. Một nhà lãnh đạo có tư duy chiến lược sẽ biết cách phân tích thị trường, xác định lợi thế cạnh tranh và vạch ra một lộ trình rõ ràng để đạt được mục tiêu dài hạn.
2. Giao tiếp và truyền cảm hứng
Giao tiếp hiệu quả là cầu nối giữa ý tưởng và hành động. Kỹ năng này bao gồm:
- Lắng nghe tích cực: Không chỉ nghe lời nói, mà hiểu cảm xúc và ngôn ngữ cơ thể
- Truyền đạt rõ ràng: Sử dụng ngôn ngữ đơn giản, tránh thuật ngữ phức tạp
- Phản hồi xây dựng: Khen ngợi công khai, góp ý riêng tư, tập trung vào hành vi chứ không phán xét con người
Nhà lãnh đạo cần nhạy bén để “đọc vị” những gì nhân viên chưa nói ra, đồng thời tạo không gian an toàn để mọi người dám bày tỏ quan điểm.
3. Kỹ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề
Trong kinh doanh, việc phải đưa ra những quyết định khó khăn dưới áp lực là điều không thể tránh khỏi. Một nhà lãnh đạo giỏi phải có khả năng phân tích dữ liệu, đánh giá các phương án và dũng cảm đưa ra lựa chọn cuối cùng, đồng thời chịu trách nhiệm với quyết định đó.
4. Xây dựng và phát triển đội ngũ
Nhà lãnh đạo giỏi không chỉ làm việc hiệu quả, mà còn giúp người khác phát triển. Điều này bao gồm:
- Tuyển dụng đúng người: Tìm ứng viên phù hợp với văn hóa và giá trị doanh nghiệp
- Đào tạo liên tục: Đầu tư vào chương trình phát triển kỹ năng, coaching, mentoring
- Ủy quyền hiệu quả: Giao việc kèm quyền hạn, tin tưởng nhân viên tự quyết định trong phạm vi
Theo nghiên cứu của LinkedIn Learning, 94% nhân viên sẽ gắn bó lâu dài nếu công ty đầu tư vào sự phát triển của họ. Đây là cách “giữ lửa” cho đội ngũ mà không tốn kém chi phí.
5. Quản lý xung đột và giải quyết vấn đề
Xung đột là điều không thể tránh khỏi trong tổ chức. Nhà lãnh đạo cần:
- Nhận diện sớm dấu hiệu căng thẳng (giảm năng suất, tránh né giao tiếp)
- Tạo không gian đối thoại trung lập, lắng nghe cả hai phía
- Tìm giải pháp win-win, tập trung vào lợi ích chung thay vì “ai đúng ai sai”
6. Thích ứng và học hỏi liên tục
Trong thời đại thay đổi nhanh chóng, học hỏi là kỹ năng sống còn. Nhà lãnh đạo cần:
- Cập nhật kiến thức qua sách, khóa học, hội thảo
- Học từ thất bại: Phân tích sai lầm, rút kinh nghiệm thay vì đổ lỗi
- Khuyến khích văn hóa thử nghiệm trong tổ chức
Mindset quan trọng: Growth mindset (tư duy phát triển) thay vì fixed mindset (tư duy cố định). Tin rằng năng lực có thể rèn luyện, không phải bẩm sinh.
7. Trí tuệ cảm xúc (EQ) trong lãnh đạo
EQ là khả năng nhận biết, hiểu và quản lý cảm xúc của bản thân và người khác. Nghiên cứu của Daniel Goleman cho thấy, EQ chiếm 90% yếu tố phân biệt nhà lãnh đạo xuất sắc với người bình thường.
Các thành tố của EQ:
- Tự nhận thức: Hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu, cảm xúc của mình
- Tự quản lý: Kiểm soát phản ứng, không để cảm xúc chi phối quyết định
- Đồng cảm: Đặt mình vào vị trí người khác, hiểu nhu cầu và cảm xúc của họ
- Kỹ năng xã hội: Xây dựng mối quan hệ tích cực, giải quyết xung đột khéo léo
Phương pháp phát triển kỹ năng lãnh đạo quản lý hiệu quả
Phát triển kỹ năng lãnh đạo không phải là một khóa học ngắn hạn, mà là hành trình rèn luyện liên tục và có chủ đích. Dưới đây là phương pháp 3 bước đã được chứng minh hiệu quả, giúp các nhà quản trị Việt Nam xây dựng năng lực bền vững.
Bước 1: Tự đánh giá năng lực
Nền tảng của mọi sự phát triển bắt đầu từ việc thấu hiểu bản thân. Một nhà lãnh đạo không thể dẫn dắt người khác nếu không hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu của chính mình.
Các công cụ đánh giá hiệu quả:
- Đánh giá đa chiều 360 độ: Thu thập phản hồi ẩn danh từ cấp trên, đồng nghiệp và cấp dưới. Công cụ này giúp phát hiện “điểm mù” – những hành vi mà các nhà quản lý không nhận ra nhưng ảnh hưởng đến đội ngũ.
- Bài kiểm tra tâm lý chuyên nghiệp: EQ (đo trí tuệ cảm xúc), DISC (phân tích phong cách hành vi), MBTI (nhận diện xu hướng tính cách). Những công cụ này giúp hiểu rõ “hệ điều hành” mặc định của bản thân.
- Tự soi chiếu: Dựa trên 7 kỹ năng cốt lõi đã nêu, hãy tự chấm điểm năng lực bản thân trên thang điểm 10. Điều này giúp xác định 1-2 kỹ năng quan trọng nhất cần ưu tiên phát triển ngay.
Bước 2: Xây dựng lộ trình học tập theo mô hình 70-20-10
Sau khi “bắt mạch” được năng lực, bước tiếp theo là xây dựng kế hoạch phát triển có cấu trúc. Mô hình 70-20-10 được các tập đoàn hàng đầu áp dụng:
70% học qua trải nghiệm thực tế
Kỹ năng lãnh đạo được rèn giũa chủ yếu qua “thực chiến”:
- Chủ động nhận dự án thách thức, đặc biệt là dự án liên phòng ban
- Thực hành ủy quyền: bắt đầu từ nhiệm vụ nhỏ, tăng dần độ phức tạp
- Học cách tin tưởng, trao quyền thay vì quản lý vi mô
20% học từ người khác
Tận dụng trí tuệ tập thể để tăng tốc học hỏi:
- Tìm Mentor: Người có kinh nghiệm hơn, sẵn sàng chia sẻ và định hướng, giúp tránh sai lầm phổ biến
- Tham gia cộng đồng: Câu lạc bộ doanh nhân (VCCI, YBA), nhóm mastermind, diễn đàn quản trị để học từ kinh nghiệm thực tế
10% học tập chính quy
Kiến thức nền tảng giúp hệ thống hóa kinh nghiệm:
- Sách chuyên ngành: “Từ Tốt đến Vĩ đại” (Jim Collins), “7 Thói quen của người thành đạt” (Stephen Covey), “Trí tuệ cảm xúc” (Daniel Goleman)
- Khóa học trực tuyến: Coursera, LinkedIn Learning, hoặc chương trình Executive Education tại Việt Nam
Bước 3: Thực hành, phản hồi và điều chỉnh liên tục
Lý thuyết chỉ trở thành kỹ năng thực thụ khi được áp dụng và tinh chỉnh thường xuyên.
Biến công việc hàng ngày thành phòng thí nghiệm
Đừng chờ cơ hội lớn. Áp dụng ngay những gì học được vào tình huống nhỏ hàng ngày. Ví dụ: sau khi học về lắng nghe tích cực, thực hành ngay trong cuộc họp 1-1 tiếp theo.
Chủ động xin phản hồi
Thay vì chần chừ đến đánh giá cuối năm, các nhà lãnh đạo nên:
- Sau các mốc quan trọng, nên đặt câu hỏi: “Có thể làm gì tốt hơn để mọi người tham gia tích cực hơn? Điều gì cần cải thiện?”
- Xây dựng môi trường an toàn để nhân viên thoải mái góp ý mang tính xây dựng
Dành thời gian suy ngẫm
Cuối mỗi tuần, dành 15-30 phút tự trả lời:
- Quyết định lãnh đạo nào của mình là tốt nhất? Tại sao?
- Mình gặp khó khăn ở đâu? Nguyên nhân gốc rễ là gì?
- Nếu làm lại, mình sẽ xử lý khác như thế nào?
- Tuần tới sẽ tập trung cải thiện hành vi cụ thể nào?
Bằng cách áp dụng nhất quán chu trình Đánh giá – Lên kế hoạch – Thực hành – Phản hồi, bất kỳ nhà quản lý nào cũng có thể nâng cao kỹ năng lãnh đạo quản lý của mình, tạo ra tác động tích cực và bền vững cho đội ngũ và doanh nghiệp.
Case Study: Bà Mai Kiều Liên – Vị lãnh đạo biến Vinamilk thành đế chế sữa
Kỹ năng lãnh đạo là gì qua câu chuyện của bà Mai Kiều Liên?
Bà Mai Kiều Liên, Tổng Giám đốc Vinamilk từ 1994-2022, là minh chứng sống cho kỹ năng lãnh đạo quản lý xuất sắc. Dưới sự lãnh đạo của bà, Vinamilk tăng trưởng từ doanh nghiệp nhỏ với doanh thu vài trăm tỷ đồng thành tập đoàn vốn hóa hơn 100.000 tỷ đồng, xuất khẩu sang 56 quốc gia.
Ba kỹ năng lãnh đạo nổi bật
1. Tầm nhìn chiến lược dài hạn
Bà Liên đặt mục tiêu “Mỗi người Việt uống 1 ly sữa mỗi ngày” từ những năm 1990 – khi thị trường sữa Việt Nam còn rất nhỏ. Bà đầu tư xây dựng hệ thống trang trại Green Farm và 13 nhà máy hiện đại, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.
2. Khả năng xây dựng đội ngũ
Bà nổi tiếng với triết lý “Con người là tài sản quý nhất”. Vinamilk có chính sách đào tạo và phúc lợi hàng đầu ngành, giúp tỷ lệ nhân viên gắn bó lâu dài cao nhất trong các doanh nghiệp sữa Việt Nam.
3. Quản trị rủi ro và thích ứng
Trong khủng hoảng melamine 2008, bà Liên quyết định công khai 100% quy trình sản xuất và mời chuyên gia quốc tế kiểm định. Động thái này giúp Vinamilk không chỉ vượt qua khủng hoảng mà còn tăng cường niềm tin khách hàng.
Khi Vinamilk bị tấn công bằng loạt bài báo nhắm vào chương trình Sữa Học Đường, CEO Mai Kiều Liên cũng có những động thái cứng rắn trước truyền thông và đưa vụ việc ra pháp luật để lấy lại uy tín cho thương hiệu. Trong vụ việc này, bà Liên đã có một phát ngôn vô cùng ấn tượng: “Thương hiệu của chúng tôi không phải là cái bị bông để ai muốn nói gì thì nói. Chúng tôi cạnh tranh là công bằng. Nếu ai cạnh tranh không công bằng thì người đó sẽ lãnh hậu quả. Chúng tôi không khơi dậy cuộc chiến, nhưng ai động đến thương hiệu Vinamilk, bôi nhọ thương hiệu của hơn 90 triệu dân Việt Nam là không thể chấp nhận được”.
Kết quả
Dưới sự lãnh đạo của bà Liên, Vinamilk đạt:
- Thị phần 54% thị trường sữa Việt Nam (2022)
- Doanh thu tăng trưởng bình quân 15-20%/năm trong 28 năm
- Top 50 công ty sữa lớn nhất thế giới (theo Rabobank)
- Vững chãi đi qua các cuộc khủng hoảng truyền thông, giữ vững uy tín của thương hiệu sữa quốc dân.
Câu chuyện của bà Mai Kiều Liên chứng minh kỹ năng lãnh đạo không chỉ là tài năng bẩm sinh mà còn là sự kết hợp giữa tầm nhìn, khả năng xây dựng đội ngũ và quản trị rủi ro hiệu quả.
Những câu hỏi thường gặp về kỹ năng lãnh đạo là gì?
Làm thế nào để phát triển kỹ năng lãnh đạo khi chưa có kinh nghiệm?
Nên bắt đầu từ vai trò nhỏ: tình nguyện dẫn dắt dự án nhóm, tham gia câu lạc bộ hoặc tổ chức phi lợi nhuận. Đọc sách, học từ mentor và quan sát nhà lãnh đạo giỏi trong tổ chức. Kỹ năng lãnh đạo được rèn qua thực hành, không cần chức vụ cao mới bắt đầu.
Kỹ năng lãnh đạo có thể học được hay phải bẩm sinh?
Nghiên cứu cho thấy 70% kỹ năng lãnh đạo có thể học và rèn luyện. Chỉ 30% liên quan đến tính cách bẩm sinh. Quan trọng là có mindset đúng đắn, kiên trì thực hành và sẵn sàng học hỏi từ sai lầm.
Phương pháp đo lường hiệu quả của kỹ năng lãnh đạo là gì?
Hiệu quả lãnh đạo có thể được đo lường gián tiếp qua các chỉ số kinh doanh như: tỷ lệ nhân viên nghỉ việc, mức độ hài lòng và gắn kết của nhân viên (qua khảo sát), hiệu suất làm việc của đội nhóm, và khả năng hoàn thành các mục tiêu chiến lược của bộ phận.
Phong cách lãnh đạo nào là hiệu quả nhất?
Không có một phong cách nào là tốt nhất cho mọi tình huống. Lãnh đạo theo tình huống được xem là hiệu quả nhất, tức là người lãnh đạo linh hoạt điều chỉnh phong cách của mình (chỉ đạo, huấn luyện, hỗ trợ, hoặc ủy thác) tùy thuộc vào năng lực và mức độ sẵn sàng của nhân viên.
Kết luận
Kỹ năng lãnh đạo không phải là một danh hiệu, mà là một quá trình rèn luyện không ngừng. Nó là sự kết hợp giữa tầm nhìn chiến lược, khả năng thấu hiểu con người và lòng dũng cảm để đưa ra những quyết định khó khăn. Đối với các chủ doanh nghiệp và nhà quản lý tại Việt Nam, việc hiểu rõ kỹ năng lãnh đạo là gì và đầu tư vào việc phát triển những năng lực này không chỉ là một lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để xây dựng một đội ngũ vững mạnh, một văn hóa doanh nghiệp bền vững và đạt được thành công vượt trội trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh.
